صفحه نخست  قرآن کریم   نهج البلاغه  صحیفه سجادیه  ارسال سوال  تماس با ما  
  اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن صَلَواتُکَ علَیهِ و عَلی آبائِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلًا وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتعَهُ فِيهَا طَوِيلا           
شنبه  ٢٦/٠٨/١٣٩٧




تصاویر برگزیده

استاد سید مجتبی نور مفیدی در جمع طلاب ممتاز استان گلستان



کرسی درس خارج اصول فقه استاد سید مجتبی نور مفیدی در مدرسه حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی



استاد سید مجتبی نور مفیدی در جمع شاگردان (مدرسه حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی)



پیوندها

پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت الله نورمفیدی



پایگاه اطلاع رسانی موسسه فرهنگی میرداماد گرگان



پایگاه اطلاع رسانی مدرسه علمیه الزهرا (س) گرگان



پایگاه اطلاع رسانی مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام)



پایگاه اطلاع رسانی مدرسه علمیه امام خمینی(ره) گرگان



گفتار

آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر



غیبت و حیرت



چندرسانه ای

نرم افزار خارج فقه



نرم افزار خارج اصول



اوقات شرعی


کتاب


14/08/1397 

بررسي فقهي بلوغ دختران

بررسي فقهي بلوغ دختران
بلوغ به عنوان يک تحوّل و دگرگوني عظيم در زندگي هر فردي، ضمن آن‌که تغييرات جسمي و روحي را در پي دارد، منشأ مسئوليت‌پذيري است و انسان را از دنياي کودکي و مسئوليت‌گريزي به عالم نوجواني و تکليف وارد مي‌کند.
بديهي است اين مسئله از زواياي مختلف قابل بررسي مي‌باشد. روانشناسان، حقوقدانان، پزشکان و جامعه‌شناسان، هر يک از زاويه‌اي خاص اين امر را مورد کاوش قرار داده‌اند. لکن آن‌چه ما در اين نوشتار در پي آن هستيم، بررسي مسئلة بلوغ دختران از نگاه فقه اماميه است.


بلوغ به عنوان يک تحوّل و دگرگونی عظيم در زندگی هر فردي، ضمن آن‌که تغييرات جسمی و روحی را در پی دارد، منشأ مسئوليت‌پذيری است و انسان را از دنيای کودکی و مسئوليت‌گريزی به عالم نوجوانی و تکليف وارد مي‌کند.
بديهی است اين مسئله از زوايای مختلف قابل بررسی مي‌باشد. روانشناسان، حقوقدانان، پزشکان و جامعه‌شناسان، هر يک از زاويه‌ای خاص اين امر را مورد کاوش قرار داده‌اند. لکن آن‌چه ما در اين نوشتار در پی آن هستيم، بررسی مسئلة بلوغ دختران از نگاه فقه اماميه است.
از آن‌جا که در علم فقه احکام تکليفی مانند وجوب يا حرمت و نيز بخش مهمی از احکام وضعی در مورد افعال مکلفين است و مکلف کسی است که به کمال رسيده و ارکان اصلی کمال، بلوغ و عقل مي‌باشند، لذا بحث از بلوغ به عنوان مبدأ تکليف بسيار مهم است. در جهان‌بينی اسلامی تکليف صرفا يک الزام نيست، بلکه نوعی تکريم است و شخص مکلف کسی است که تاج کرامت بر سر او نهاده مي‌شود. با نگاهی گذرا و اجمالی در گسترة فقه درمي‌يابيم، بلوغ شرط ثبوت تکليف و صحت بسياری از احکام است. به عنوان مثال وجوب نماز جمعه،  روزه،  حجة الاسلام ، ثبوت قصاص، وجوب حد بر زانی و زانيه، محارب، سارق، شارب مسکر و بسياری از موارد ديگر مشروط به بلوغ مي‌باشند. هم‌چنين بلوغ در متعاقدين،  قاضي،  مفتي  و... شرطيت دارد.
پس مي‌توان ادعا کرد در اکثر ابواب فقه سخن از بلوغ و مدخليت آن در احکام است و اين خود گواه روشنی است بر آن‌که چنين موضوعی بايد به دقت مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد.
در اين ميان بحث از بلوغ دختران از جهتی ديگر اهميتی مضاعف پيدا مي‌کند؛ زيرا امروزه تلاش‌های گستردة جهانی با شعار رفع تبعيض بين زنان و مردان آغاز شده و گروه‌های بسياری درصدد يکسان سازی حقوق و تکاليف مردان و زنان مي‌باشند. بديهی است در اين ميان قول مشهور فقهای شيعه مورد اشکال قرار گرفته و توانايی دختران برای پذيرش مسئوليت و تکليف در سن نُه سالگی زير سؤال رفته است. بنابراين بازشناسی اين موضوع با عنايت به نظريات جديدی که در اين مسئله ابراز شده، به استناد منابع اصيل اسلامی ضروری به نظر مي‌رسد.
در اين نوشتار ما در بخش اول ضمن تحقيق در معنای لغوی بلوغ و اشباه آن، معنای اين لفظ را در عرف عام و خاص بررسی نموده و به اين سؤال که آيا بلوغ حقيقت شرعيه است يا خير، پاسخ خواهيم داد. سپس مطالبی را در رابطه با امارات بلوغ به نحو کلی بيان خواهيم کرد. مطالبی که در اين بخش ارائه مي‌گردد، اکثراً به عنوان پايه و اساس در مباحث بعدی مورد استفاده و استناد قرار خواهند گرفت.
در بخش دوم علامت‌ها و نشانه‌های طبيعی بلوغ دختران به تفصيل مورد بررسی قرار گرفته و ادله و مستندات آن‌ها مورد ارزيابی قرار مي‌گيرند.
در بخش سوم بحث مبسوطی پيرامون سن بلوغ دختران خواهيم داشت و روايات مربوط به سن را بررسی خواهيم کرد.
و سرانجام در بخش چهارم به مسئلة تعارض روايات و بررسی اقوال و راه‌حل‌های مختلفی که در اين رابطه ارائه شده، خواهيم پرداخت و به نتيجه‌گيری مبادرت خواهيم نمود.
در خاتمه نيز برخی از مسائل و سؤالات مربوط به بلوغ دختران را مورد بررسی قرار خواهيم داد.
لازم به ذکر است اين نوشتار در سال 1380 به رشتة تحرير درآمده و در سال 1384 به زبان عربی منتشر گرديده است، ولی از آن‌جا که  متن عربی برای برخي، به ويژه دانشجويان، چندان قابل استفاده نبود، تقاضای انتشار متن فارسی آن مطرح و پس از مشورت با تنی چند از فضلا، تصميم بر انتشار آن گرفته شد.

فهرست مطالب
 مقدمه 
 پـيش‌گفتـار 
 بخش اول: کليات 
مقدمه

گفتار اول: بلوغ و الفاظ مشابه آن در لغت 
الف) بلوغ در لغت 
ب) احتلام و حُلم در لغت
ج) ادراک در لغت 
جمع‌بندي 

گفتار دوم: بلوغ در عرف 
الف) عرف عام 
ب) عرف خاص 
نتيجة کلي 

گفتار سوم: تفاوت بلوغ با تمييز و رشد
الف) تمييز 
ب) رشد 
نتيجه 

گفتار چهارم: بلوغ در قرآن
1. بلوغ نکاح
احتمال اول 
احتمال دوم 
2. بلوغ حُلُم 
3. بلوغ اَشُدّ
نتيجه 

گفتار پنجم: تنبيهات 
تنبيه اول: تعابير فقها از بلوغ 
تنبيه دوم: طريقت يا موضوعيت امارات بلوغ 
تنبيه سوم: عموميت معنای لفظ صبي 
تنبيه چهارم: فرق بين احکام شرعی از حيث موضوع 
تنبيه پنجم: تأسيس اصل در مسئله 

بخش دوم: اهم نشانه‌های طبيعي 
مقدمه 
نشانه‌های طبيعي 
الف) نشانه‌های مشترک 
ب) نشانه‌های اختصاصي 

فصل اول: رويش موی زبر در زير شکم 
مقدمه
گفتار اول: ادلة ثبوت تکليف بر دختران با رويش موی زهاري
دليل اول 
بررسی دليل اول 
دليل دوم 
دليل سوم 
نتيجه 

گفتار دوم: شمول اين علامت نسبت به دختران 
دليل اول 
بررسی دليل اول 
دليل دوم 
دليل سوم 
بررسی دليل سوم 
تنبيه: وجه اعتبار خشونت در موی زهاري 

گفتار سوم: رويش موی زهاري؛ نشانة بلوغ يا کاشف از سبق بلوغ؟ 
قول اول 
قول دوم 
نتيجه 

گفتار چهارم: اختصاص رويش مو به عانه
ادلة اختصاص 

فصل دوم: خروج منی (احتلام)
مقدمه
 
گفتار اول: نسبت احتلام و خروج مني
 
گفتار دوم: ادلة ثبوت تکليف بر دختران با خروج مني
دليل اول 
دليل دوم 
دليل سوم 
کلام صاحب جواهر و بررسی آن
نتيجه 
دليل چهارم 
دليل پنجم 

گفتار سوم: ادلة منکرين اماريت احتلام در دختران 
دليل اول 
بررسی دليل اول 
دليل دوم 
بررسی دليل دوم 
دليل سوم 
بررسی دليل سوم 
دليل چهارم 
بررسی دليل چهارم 
دليل پنجم 
بررسی دليل پنجم 
نتيجه 

گفتار چهارم: خصوصيات و شرايط اماريت خروج مني 
1. خروج منی در وقت امکان 
2. فعليت خروج مني 
3. خروج از محل متعارف 
4. اقتران به شهوت 
نتيجه کلي 

فصل سوم: حيض 
مقدمه

گفتار اول: ادلة ثبوت تکليف بر دختران با حيض
دليل اول 
دليل دوم 
نتيجه 
تنبيه: اعتبار وقت امکان در حيض
 
گفتار دوم: حيض نشانة بلوغ يا دليل بر سبق بلوغ؟ 

فصل چهارم: ساير نشانه‌های طبيعي 
گفتار اول: حمل 
ادلة اماريت حمل 
نتيجه 
مدخليت وضع در اماريت حمل 

گفتار دوم: قد 
توجيه اول 
توجيه دوم 
بررسی توجيه دوم 
نتيجه 

گفتار سوم: ازدواج و دخول و...  
ساير امور 
نتيجة کلی بخش دوم 
 بخش سوم: سن  
مقدمه 
احتمالات سه گانه در مورد سن 
بررسی احتمالات سه‌گانه 

گفتار اول: روايات مردّد 
دستة اول 
دستة دوم 
دستة سوّم 
دستة چهارم 
دستة پنجم 
نتيجه 

گفتار دوم: روايات غيرمردّد 
دستة اوّل 
دستة دوّم 
دستة سوم 
دستة چهارم 
دستة پنجم 
دستة ششم 
نتيجة کلي 
جمع‌بندی روايات سن 
تقدم روايات 9 سالگی بر ساير روايات سن 

بخش چهارم: تعارض بين روايات و بررسی راه‌حل‌ها 
مقدمه 
گفتار اول: راه حل اول و بررسی آن 
راه حل اول 
بررسی راه حل اول 
اشکال اول 
اشکال دوم 

گفتار دوم: راه‌حل دوم و بررسی آن 
راه‌حل دوم 
بررسی راه‌حل دوم 
اشکال اول 
اشکال دوم 
اشکال سوم 

گفتار سوم: راه حل سوم و بررسی آن
راه حل سوم 
بررسی راه‌حل سوم 

گفتار چهارم: راه‌حل چهارم و بررسی آن 
راه‌حل چهارم 
بررسی راه‌حل چهارم 
اشکال اول 
اشکال دوم 
اشکال سوم 

گفتار پنجم: راه‌حل پنجم و بررسی آن 
راه‌حل پنجم 
بررسی راه‌حل پنجم 
اشکال اول 
اشکال دوم 
اشکال سوم
 
گفتار ششم: راه‌حل ششم و بررسی آن 
راه‌حل ششم 
بررسی راه‌حل ششم 
اشکال اول 
اشکال دوم 
اشکال سوم 
اشکال چهارم 
اشکال پنجم 

گفتار هفتم: راه‌حل هفتم و بررسی آن 
راه‌حل هفتم 
بررسی راه‌حل هفتم 
اشکال اول 
اشکال دوم 
اشکال سوم 
اشکال چهارم 

گفتار هشتم: راه‌حل برگزيده و پاسخ به اشکالات آن 
بررسی اشکالات راه‌حل برگزيده 
اشکال اول 
پاسخ 
اشکال دوم 
پاسخ 
اشکال سوم 
پاسخ 
اشکال چهارم 
پاسخ 
اشکال پنجم 
پاسخ 
اشکال ششم 
پاسخ 
اشکال هفتم 
پاسخ 
اشکال هشتم 
پاسخ 
حکم در فرض تساقط 

خاتمه
گفتار اول: اعتبار اکمال در سن 
دليل اول 
دليل دوم 
دليل سوم 
دليل چهارم 
دليل پنجم 

گفتار دوم: اعتبار تاريخ قمری در سن 
گفتار سوم: طرق اثبات بلوغ دختران 
الف) نشانه‌های طبيعي 
ب) سن 
گفتار چهارم: دعاوی مربوط به بلوغ دختران 

 










حدیث هفته

پيامبر خدا (صلّى الله عليه و آله) 

مَن رَدَّ عَن عِرْضِ أخِیهِ المُسْلِمِ وَجَبَتْ لَهُ الجَنَّةُ اَلْبَتَّةَ.   

هرکس آبروی برادر مسلمانش را حفظ کند، بدون تردید بهشت بر او واجب شود.  

ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 14



دروس خارج98-97
خارج فقه (کتاب النکاح)

زمان: ساعت 8   

مكان: مدرس 27 مدرسه آيت الله العظمی گلپايگاني (ره)  


خارج اصول (ترتب)

زمان: ساعت 9   

مكان: مدرس 27 مدرسه آيت الله العظمی گلپايگاني (ره)  



سایر دروس98-97
قواعد فقهیه (تقیه)

روزهای سه شنبه، چهارشنبه 

مکان: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)  


تفسير (سوره بقره از آیه 25)

روزهای شنبه، یکشنبه، دوشنبه 

مکان: خیابان صفائیه، کوچه 19، سمت چپ، فرعی اول، پلاک 32، موسسه دار المعرفة   



آثار







مقدمه ای بر ضوابط الرضاع






شفاعت اهل بيت (عليهم السلام) حقيقت و قلمرو



ضرورت توسل به اهل بیت



منزلت و امامت اهل بیت علیهم السلام



بررسی فقهی بلوغ دختران



کتاب حکم



اصول اخلاقی قیام امام حسین علیه السلام