صفحه نخست  قرآن کریم   نهج البلاغه  صحیفه سجادیه  ارسال سوال  تماس با ما  
  اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن صَلَواتُکَ علَیهِ و عَلی آبائِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلًا وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتعَهُ فِيهَا طَوِيلا           
پنجشنبه  ٢٧/٠٤/١٣٩٨




تصاویر برگزیده

حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در ديدار رئيس جمهور با جمعي از علماء و شخصيت هاي حوزوي



حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در جلسه ديدار مسئولان نظام با رهبر انقلاب



حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در مناطق سيل زده استان گلستان - فروردین 1398



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در تجلیل از حضرت آیت الله نورمفیدی به عنوان چهره برتر در عرصه تبلیغ و ارتباطات در سی و هفتمین سالگرد رحلت علامه طباطبایی ١٣٩٧



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در نشست طلاب ممتاز استان گلستان مقیم قم



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در جمع طلاب جدیدالورود استان گلستان به حوزه علمیه قم



کرسی درس خارج اصول فقه استاد سید مجتبی نور مفیدی در مدرسه حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی



پیوندها

پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت الله نورمفیدی



پایگاه اطلاع رسانی موسسه فرهنگی میرداماد گرگان



پایگاه اطلاع رسانی مدرسه علمیه الزهرا (س) گرگان



پایگاه اطلاع رسانی مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام)



پایگاه اطلاع رسانی مدرسه علمیه امام خمینی(ره) گرگان



گفتار

آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر



غیبت و حیرت



چندرسانه ای

نرم افزار خارج فقه



نرم افزار خارج اصول



اوقات شرعی


تفسیر سال 97-98


 


آیه30 _ احتمالات پنجگانه در خلیفه و بررسی آنها جلسه چهل و نهم
آیه30 _ احتمالات پنجگانه در خلیفه و بررسی آنها
02/02/1398
    خلاصه جلسه گذشته
بحث در مورد احتمالاتی بود که درباره تعیین خلیفه در آیه 30 سوره بقرۀ مطرح شده است. تا اینجا دو احتمال را بررسی کردیم، احتمال اول این بود که مقصود از خلیفه شخص حقیقی آدم ابوالبشر باشد که زمخشری و طبرسی این احتمال را مطرح کرده بودند و ما عرض کردیم که این احتمال ناتمام و مردود است. احتمال دوم این بود که مقصود از خلیفه، انسان‌های کامل اعم از انبیاء و اولیاء و ائمّه مهتدین (ع) است گفته شد که این احتمال نا درست نیست، اما کامل هم نیست چون دلیلی بر حصر خلیفه در این موارد نداریم.

احتمال سوم
احتمال سوم این است که منظور از خلیفه نوع انسان‌های مؤمن و متّقی هستند.عمده دلیلی که بر این احتمال می‎توان ذکر کرد این است که باید بین خلیفه و مستخلفٌ عنه سنخیت باشد چون خلیفه یعنی جانشین و کسی که جانشین شخصی می‎شود، باید بین آنها نهایت سنخیت باشد. کسی که می‌خواهد دیگری را به عنوان جانشین معرفی کند، قاعدتا کسی را انتخاب می‎کند که با خودش سنخیت داشته باشد. کسی که سنخیت ندارد و اساسا از نظر صفات و اخلاق و شخصیت با او تناسبی ندارد، هیچگاه او را به عنوان جانشین انتخاب نمی‎کند چون در واقع جانشین می‌خواهد پیگیر مقاصد مستخلفٌ عنه باشد. آنوقت اگر کسی سنخیت نداشته باشد و یا در جهت متضاد با مقاصد مستخلفٌ عنه حرکت کند قاعدتا به عنوان خلیفه و جانشین نمی‎تواند معرفی شود.
بر این اساس اگر خداوند انسان را به عنوان خلیفه معرفی کرده، آن انسان‌هایی که با او سنخیت دارند، می‎توانند خلیفه باشند. انسان‌هایی که سنخیت دارند، نوعاً اشخاص متّقی و مؤمن‌اند و خداوند از این افراد راضی است و این افراد هم رنگ و بوی الهی دارند. البته این سنخیت با تفاوت مراتب وجود دارد. اما کسی که معاند است و اهل ایمان نیست، چگونه می‎تواند خلیفه خداوند تبارک و تعالی باشد؟ در حالی که اساساً بین او و خداوند سنخیت نیست.
البته در صدر خلفاء اشرف مخلوقات و اشرف انسان‌ها که پیامبراکرم است، به عنوان ظاهر اول یا صادر اول قرار میگیرد و دیگران (از انبیاء و اولیاء و آنهایی که به درجه عصمت نرسیده اند)، هم به حسب مراتبی که برخوردار هستند جانشین خداوند می‎توانند باشند.

بررسی احتمال سوم
این احتمال هم مانند احتمال قبلی جامع و کامل نیست چون نهایتا با این دلیل می‎توانیم اثبات خلافت کنیم برای انسان‌های مؤمن و وارسته. اما آیا سایر انسان‌ها نمی‎توانند خلیفه شوند؟ چنین چیزی از این آیه برداشت نمی‎شود.
ممکن است ادعا شود که وقتی خداوند میفرماید که من می‌خواهم خلیفه برای خودم قرار دهم، یعنی یک موجودی که قابلیت و استعداد خلافت را دارد می‌خواهم جانشین خود کنم و ما با این دلیل نمی‎توانیم این احتمال را نفی کنیم، چون ممکن است کسی این استعداد در او باشد که سنخیت پیدا کند، اما اینکه سنخیت او به فعلیت رسیده باشد، چنین چیزی از این آیه قابل استفاده نیست. لذا احتمال سوم هم با اینکه نادرست نیست، اما در عین حال شاید آن جامعیتی که باید داشته باشد را ندارد. 

احتمال چهارم
احتمال چهارم که عرض کردیم در تفسیر المنار مطرح شده، این است که خداوند متعال همه انسان‌ها را خلیفه خودش قرار داده است، یعنی همه از این نعمت برخورداراند. به عبارت دیگر، خلافت در همه انسان‌ها فعلیت یافته. چون خلافت مانند یک نعمتی است که به هر موجودی که عنوان انسان بر او صدق کند عطا شده است، منتهی برخی از انسان‌ها قدر دان و سپاس گذار این نعمت بوده اند و برخی هم ناسپاس اند. مثلا خداوند متعال نعمت بینایی و شنوایی را به همه انسان‌ها داده است، اما برخی از این نعمت درست استفاده می‎کنند و برخی هم استفاده نادرست می‎کنند.
به عبارت دیگر خلافت به ابزاری نیاز دارد که خداوند آن را به بشر داده است مانند عقل، علم، فطرت و غیره ولی یک عده استفاده صحیح می‎کنند و عده ای هم استفاده نابجا و این منافاتی هم ندارد با اینکه گفته شده بین خلیفه و مستخلفٌ عنه باید سنخیت باشد، چون باید دید که معنای سنخیت چیست.
سنخیت حتی در شخص کافر و معاند و فاسد هم هست، چون انسان قوّه و قابلیتی دارد که همانند خداوند تبارک و تعالی به برخی از اسماء و صفات متصف شود. وجود انسان فی نفسه همانند جهانی است که در او اراده، اختیار، آزادی، علم و عقل قرار داده شده است و می‎تواند با این ابزار‌ها به مقام خلافت برسد. 
بنابراین منظور از تعیین خلافت در این آیه یعنی قرار دادن امکانات خلافت در دست انسان که عبارت اند از عقل و علم و اختیار و آزادی و قدرت انتخاب. منتهی معاندین و فاسقین و کفار از این موقعیت بهره نگرفتند. 
مؤید: آنچه که این احتمال را تأیید می‎کند، این است که خداوند وقتی به ملائکه مسئله خلافت انسان را اعلام کرد، ملائکه در پاسخ یک اعتراض و سوالی را مطرح کردند، اشکال و سوال آنها در واقع به این بر میگشت که انسان شایستگی این خلافت را ندارد. یعنی کأنّ برای خلافت صفات و خصوصیاتی لازم است که این خصوصیات و صفات در انسان نیست و آنان می‌خواستند بگویند ما این خصوصیات را داریم که هم اهل تقدیس و هم اهل تسبیح هستم اما انسان اینچنین نیست چون او اهل سفک دماء و خونریزی است. 
خداوند تبارک و تعالی در پاسخ نفرمود خلیفه من اهل تقدیس و تسبیح است و افساد و سفک دماء ندارد، بلکه فرمود إنّی اعلم ما لا تعلمون و بعد بحث تعلیم اسماء را مطرح فرمود. پس این پاسخ خداوند به ملائکه در واقع می‌خواهد به این نکته راهنمایی کند که انسان این قابلیت و استعداد را دارد که بهره مند از اسماء الهی شود و این امکان به معنای واقعی کلمه هم در مؤمنان و مسلمانان است و هم در کافران و فاسقان. البته میزان بهره مندی متفاوت است ولی به هرحال آنچه که به عنوان امانت از آن یاد می‎شود (چون مقام خلافت یک امانت است و خداوند میفرماید « إنا عرضنا الأمانۀ »)، آیا می‎توان آن را فقط در انسان‌های مؤمن و پرهیزکار منحصر دانست؟ لذا آیه در مقام بیان خلافت نوع انسان است به این معنا که در همه این استعداد و قوّه وجود دارد آنهم با قرار دادن ابزار و لوازمی که برای وصول به این مقام، همه از آن بهره‌مندند.
صاحب المنار در اینجا برای تثبیت این نظر، یک بیانی دارد که می‎تواند جنبه استدلال بر مدعای خودش هم پیدا کند و وی می‎گوید که ریشه گمان به اختصاص خلافت به انسان‌های کامل و یا انسان هایی که وارسته اند، خلط نظام تکوین و تشریع است. در نظام تشریع یعنی آنجایی که سخن از قانون گذاری در محدوده شرع است، طبیعتا کسی که می‌خواهد نظام تشریع را دنبال کند، باید نهایت صلاحیت و سنخیت را با مستخلفٌ عنه داشته باشد. فرض کنید که خداوند می‌خواهد کسی را به عنوان رسول و نبی برای مردم بفرستد و چنین شخصی قرار است پیام الهی را به مردم ابلاغ کند، قهراً کسی که می‌خواهد پیام الهی را برای مردم ابلاغ کند، می‎بایست مورد اعتماد بوده و طهارت باطنی داشته باشد تا مردم را به تزکیه نفس دعوت کند، او باید امانت دار باشد تا بتواند به عنوان نبی در بین مردم حاضر بشود و آنها را به سوی خیر دعوت کند؛ این خاصیت نظام تشریع است.در نظام‌های بشری هم اینچنین است و هر حاکمی اگر بخواهد کسی را به عنوان جانشین خودش در موضوعی قرار دهد، حتما توجه می‎کند که نهایت سنخیت را با او داشته باشد. مردم هم چنین گمانی دارند که اگر کسی جانشین کسی می‌شود، بیشترین سنخیت‌ها را با مستخلفٌ عنه دارد. 
اما در نظام تکوین، مسئله اینچنین نیست. یعنی ضرورتی برای این نیست که در نظام تکوین کمال سنخیت باشد. در نظام تکوین خداوند تبارک و تعالی وقتی کسی را به عنوان خلیفه معرفی می‎کند، لازم نیست که همان موقع برخوردار از ویژگی هایی مانند صداقت و امانت و امثال اینها باشد، بلکه خداوند این را ملاحظه می‎کند که انسان قابلیت هایی دارد که می‎تواند با این قابلیت‌ها به آن نقطه برسد.
پس به نظر صاحب المنار خلط بین نظام تکوین وتشریع منشأ این توهم شده که خلیفه فقط انسان کامل است و یا نهایت این است که خلیفه انسان کامل یا انسان پرهیزکار است، اما قطعا دیگر نوبت به معاندین و فاسقین نمی‎رسد.
 بله کسی که خداوند می‌خواهد او را در حوزه تشریع جانشین خود قرار دهد، این خصوصیت باید در او باشد، اما در سنت تکوینی عالم چنین ضرورتی وجود ندارد خدا می‌خواهد یک موجود قابل به تمام معنا را خلیفه خودش قرار دهد و این جز انسان نیست اعم از این انسان کافر یا مؤمن باشد.
این احتمال هم همانطور که عرض کردم، توسط برخی مانند تفسیر الکاشف و تفسیر المنار مطرح شده و آدرس‌های آنها را هم ما عرض کردیم ولی عمده این است که آیا این احتمال قابل قبول هست یا نه و اینکه اگر ما این را رد کردیم، یک احتمال بیشتر نمی‎ماند که انشاءالله جلسه بعد مطرح خواهد شد.





حدیث هفته

امیرالمومنین علی عليه السلام: 

مثَلُ الدُّنْيَا كَمَثَلِ الْحَيَّةِ لَيِّنٌ مَسُّهَا وَ السَّمُّ النَّاقِعُ فِي جَوْفِهَا يَهْوِي إِلَيْهَا الْغِرُّ الْجَاهِلُ وَ يَحْذَرُهَا ذُو اللُّبِّ الْعَاقِلُ.   

دنياي‌ حرام چون مار سمي است پوست آن نرم ولي سم كشنده در درون دارد نادان‌ فريب‌ خورده به آن مي گرايد و هوشمند‌عاقل از آن دوري می گزيند.  



دروس خارج98-97
خارج فقه (کتاب النکاح)

زمان: ساعت 9   

مكان: مدرس 27 مدرسه آيت الله العظمی گلپايگاني (ره)  


خارج اصول (ترتب)

زمان: ساعت 10   

مكان: مدرس 27 مدرسه آيت الله العظمی گلپايگاني (ره)  



سایر دروس98-97
قواعد فقهیه (تقیه)

روزهای سه شنبه، چهارشنبه 

مکان: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)  


تفسير (سوره بقره از آیه 25)

روزهای شنبه، یکشنبه، دوشنبه 

مکان: خیابان صفائیه، کوچه 19، سمت چپ، فرعی اول، پلاک 32، موسسه دار المعرفة   



آثار

قاعده تسامح در ادله سنن



فقه و معارف



شفاعت اهل بيت (عليهم السلام) حقيقت و قلمرو



ضرورت توسل به اهل بیت



منزلت و امامت اهل بیت علیهم السلام



بررسی فقهی بلوغ دختران



حکم ؛ حقیقت، اقسام، قلمرو



اصول اخلاقی قیام امام حسین علیه السلام



حکم ظاهری؛ پذیرش یا انکار؟



بررسی نظریه خطابات قانونیه



بررسی نظریه حق الطاعه



مقدمه ای بر ضوابط الرضاع



المناط فی بلوغ الفتاة