صفحه نخست  قرآن کریم   نهج البلاغه  صحیفه سجادیه  ارسال سوال  تماس با ما  
  اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن صَلَواتُکَ علَیهِ و عَلی آبائِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلًا وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتعَهُ فِيهَا طَوِيلا           
پنجشنبه  ٢٧/٠٤/١٣٩٨




تصاویر برگزیده

حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در ديدار رئيس جمهور با جمعي از علماء و شخصيت هاي حوزوي



حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در جلسه ديدار مسئولان نظام با رهبر انقلاب



حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در مناطق سيل زده استان گلستان - فروردین 1398



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در تجلیل از حضرت آیت الله نورمفیدی به عنوان چهره برتر در عرصه تبلیغ و ارتباطات در سی و هفتمین سالگرد رحلت علامه طباطبایی ١٣٩٧



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در نشست طلاب ممتاز استان گلستان مقیم قم



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در جمع طلاب جدیدالورود استان گلستان به حوزه علمیه قم



کرسی درس خارج اصول فقه استاد سید مجتبی نور مفیدی در مدرسه حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی



پیوندها

پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت الله نورمفیدی



پایگاه اطلاع رسانی موسسه فرهنگی میرداماد گرگان



پایگاه اطلاع رسانی مدرسه علمیه الزهرا (س) گرگان



پایگاه اطلاع رسانی مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام)



پایگاه اطلاع رسانی مدرسه علمیه امام خمینی(ره) گرگان



گفتار

آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر



غیبت و حیرت



چندرسانه ای

نرم افزار خارج فقه



نرم افزار خارج اصول



اوقات شرعی


تفسیر سال 97-98


 


آیه30 _ احتمالات در مورد خلیفه و بررسی آنها جلسه چهل و هشتم
آیه30 _ احتمالات در مورد خلیفه و بررسی آنها
31/02/1398
  خلاصه جلسه گذشته
بحث در این بود که در آیه 30 سوره بقرۀ مقصود از خلیفه چیست. یعنی خداوند تبارک و تعالی که در صدد اعلام خلافت در أرض است، چه کسی را بعنوان خلیفه قرار داده است. چند احتمال را در این باره ذکر کردیم.
بررسی شاهد پنجم در نفی احتمال اول
احتمال اول این بود که خداوند در صدد تعیین شخص حضرت آدم به عنوان خلیفه بوده که عرض کردیم این احتمال به دلایلی مردود است؛ چون شواهدی وجود دارد که بر اساس آنها نمی‎تواند شخص حضرت آدم باشد و ما چهار قرینه و شاهد برای این موضوع ذکر کردیم.
شاهد و دلیل دیگری را مرحوم علامه طباطبایی در این مقام ذکر کرده است که بر اساس آن هم می‎توان گفت که در اینجا منظور شخص حضرت آدم نیست. به استناد برخی از آیات، شخص حضرت آدم نمی‎تواند مقصود باشد از جمله « ثُمَّ جَعَلْنَاکُمْ خَلائِفَ فِی الأرْضِ »  و یا « إِذْ جَعَلَکُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ »  و یا « وَیَجْعَلُکُمْ خُلَفَاءَ الأرْضِ » . بر اساس این آیات نوع انسان‌ها به عنوان خلیفه قرار داده شده اند.
سوال:
استاد: مخاطبش همان قومی‌اند که در همان عصر زندگی می‌کردند ولی این استفاده را کردند که وقتی خداوند می‌فرماید ما شما را به عنوان خلیفه قرار دادیم، دلالت بر این دارد که شخص آدم خلیفه نبوده بلکه نوع انسان‌ها به عنوان خلیفه قرار داده شده‌اند.

بررسی شاهد پنجم
بعضی از بزرگان در پاسخ به این شاهد فرموده‌اند که مقصود در این آیات خلافت امّت‌های کنونی از امّت‌های قبلی است. نه اینکه بخواهد خلافت نوع انسان از خداوند را بیان کند. بر این سخن هم شاهد می‎آورند و در این آیات بحث قوم و امّت است و می‎خواهد بگوید که ما امّت شما را خلیفه امّت‌های پیشین قرار دادیم و این با آیه محل بحث ما فرق دارد چون در آیه 30 سوره بقرۀ، جعل خلافت از ناحیه خود خداوند است. 

شاهد ششم در نفی احتمال اول
در مورد آیه « یا داوود إنّا جعلناک خلیفۀً فی الأرض »،  ما قبلا هم عرض کردیم که جنس جعل خلافت برای داوود غیر از جعل خلیفه در این آیه است. منتهی برخی احتمال داده‌اند که خلافتی که در این آیه برای داوود قرار داده شده، همان خلافتی است که برای آدم قرار داده اند. البته این فی نفسه می‎تواند به عنوان یک دلیل برای احتمال دوم مورد استناد قرار گیرد. احتمال دوم این بود که مقصود از خلیفه نوع انسان کامل است و داوود هم یک انسان کامل است و خلافتی که در این آیه بیان شده مانند همان خلافت حضرت داوود است.
به هر حال برای اینکه این مسئله تکمیل شود، آیا این آیه « یا داوود إنّا جعلناک خلیفۀً فی الأرض »، می‎تواند دلیل باشد بر اینکه خلافت مستفاد از آیه 30 سوره بقرۀ مربوط به نوع انسان کامل است نه شخص حضرت آدم. در احتمال دوم به عنوان دلیل ذکر خواهیم کرد لکن در بررسی احتمال اول مناسب است به عنوان تکمیل بحث به آن اشاره کنیم که حتی اگر این آیه دلالت بر خلافت حضرت داوود هم کند، این قرینه و شاهدی است که مقصود شخص آدم نیست. 
آن کسی که قائل به این است که این خلافت مربوط به شخص آدم است، ممکن است ادعا کند که اصلا «إنّا جعلناک خلیفۀً فی الأرض» هیچ ربطی به خلافت نوع انسان ندارد چون ظاهر آیه این است که در اینجا خداوند دارد به جعل مستقل و غیر از آن جعل ابتدایی خلافت را برای داوود ثابت می‎کند اما چنین چیزی از این آیه استفاده نمی‎شود که خلافت داوود متفاوت از خلافت آدم است. چون اگر ما استمرار خلافت را از آیه « إنّی جاعلٌ فی الأرض خلیفۀ » استفاده کردیم، فوقش این است که « إنّا جعلناک خلیفۀً فی الأرض » در ادامه به دنبال همان خلافت است و اینطور نیست که جعل مستقلی باشد. به همان جعل اولی نوع انسان کامل خلیفۀ شده است، اما اینکه برای حضرت داوود هم این جعل ذکر شده است، ممکن است این معنا را برساند که ما به جعل کلی انسان کامل را خلیفه قرار دادیم و آن جعل کلی شامل داوود هم می‎شود.
لذا احتمال اول، احتمالی است که مردود است و قابل قبول نیست.

بررسی احتمال دوم
احتمال دوم این است که نوع انسان کامل به عنوان خلیفه قرار داده می‎شود و انسان کامل هم حجت‌های الهی در روی زمین‌اند مانند انبیاء و ائمه معصومین (ع). روایاتی هم بر این امر دلالت می‎کند از جمله این روایت از امیرالمؤمنین که می‌فرماید «إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَخْلُقَ خَلْقاً بِيَدِي أَجْعَلُ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ أَنْبِيَاءَ مُرْسَلِينَ وَ عِبَاداً صَالِحِينَ أَئِمَّةً مُهْتَدِينَ، أَجْعَلُهُمْ خُلَفَائِي عَلَى خَلْقِي فِي أَرْضِي».  خداوند فرموده است که من می‎خواهم یک موجودی را به دست خودم خلق کنم و ذرّیه او را که عبارت‌اند از انبیاء مرسلین و عباد صالحین و ائمه مهتدین، اینها را خلفاء خودم بر مردم علی الأرض قرار دهم. ظاهر این روایت این است که تمام انبیاء و ائمه هدُات و عباد صالحین خداوند به عنوان خلیفه قرار داده شده‌اند. از سوی دیگر در برخی از روایات این تعبیر وارد شده است که «فکان آدم اوّلَ خلیفۀِ الله».  ضمیمه این دو روایت معنایش این می‌شود که حضرت آدم و انبیاء و ائمه همگی خلیفه خداوند‌اند
روایات دیگری هم نظیر این روایت وارد شده که تأیید می‎کند این احتمال را که خلیفه خداوند همه انبیاء و معصومین اند. شاید همین آیه « یا داوود إنّا جعلناک خلیفۀً فی الأرض » هم مؤیّد همین معنا باشد. اینجا ممکن است کسی بگوید خلافتی که برای داوود قرار داده شده خلافت تامّ و مطلق نیست، بلکه خلافت در حوزه حکم و داوری است. حتّی اگر چنین چیزی را بگوییم، این منافاتی با آن خلافت تامّ انسان از خداوند ندارد چون داوود هم از انبیاء بوده و اگر خداوند در یک بُعد و شأنی از شئون خلافت تامة الهیه در مورد داوود سخن گفته، این به معنای نفی سایر ابعاد و شئون خلافت که همان خلافت کلّیه الهیه میباشد، نیست. لذا در مجموع به استناد برخی از روایات ممکن است کسی ادعا کند که نوع انسان‌های کامل از شخص حضرت آدم گرفته تا انبیاء بعدی و تا پیامبر خاتم و ذرّیه معصومین پیامبر، اینها خلیفه خداوند‌اند و آخرینشان هم حضرت مهدی (ع) است که روزی ظهور خواهد کرد و عقل بشر را به کمال خواهند رساند.
این احتمال قهراً قابل نفی کلی نیست ولی مسئله مهم این است که آیا اگر ما از این روایات استفاده کردیم که انبیاء مرسلین و ائمه مهتدین خلیفه خدا هستند، معنایش این است که دیگران نمی‎تواند خلیفه باشند ولو در مرتبه پایین‌تر؟ چون خلافت یک حقیقتی است مشکّک و دارای مراتب، خود انبیاء هم رتبه آنها یکسان نیست با اینکه همه آنها انسان کامل‌اند؛ این نشان دهنده این است که ممکن است همه به خلافت برسند اما خودش دارای مراتب باشد.
ولی اگر این اختلاف مراتب در انسان‌های کامل بود و به حسب این روایت، این انسان‌های کامل از طرف خداوند به عنوان خلیفه جعل شدند، آیا دلالت بر این دارد که آنهایی که انسان کامل نیستند نمی‎توانند خلیفه باشند؟ آیا انسان‌های مؤمن و وارسته ولو در مراتب پایین تر نمی‎توانند خلیفه باشند؟
ظاهر این است که از این روایات حصر فهمیده نمی‎شود بلکه نهایتا این روایت اثبات خلافت برای انبیاء و ائمه مهتدین می‎کند. اما وقتی خداوند همه را دعوت به وصول به مقام قرب می‎کند، یعنی این قوّه و استعداد در انسانها وجود دارد ولی آیا خداوند برای اینها یک حدّ و یک سقفی قرار داده است و اینها تا یک حدّی می‎توانند مقام خود را بالا ببرند ولی به مقام خلافت نمی‎رسند؟ این حرفی است که التزام به آن ممکن است اشکالاتی را به دنبال داشته باشد. بنابراین احتمال دوم هرچند غلط نیست اما نمی‎توانیم آن را به عنوان یک احتمال و یک قول صحیح به معنای حقیقی تلقی کنیم.
بنابراین احتمال دوم هم مقبول نیست.

بحث جلسه آینده
احتمال سوم این است که نوع انسان‌های مؤمن و پرهزگار به عنوان خلیفه قرار داده شده‌اند که باید بررسی شود.





حدیث هفته

امیرالمومنین علی عليه السلام: 

مثَلُ الدُّنْيَا كَمَثَلِ الْحَيَّةِ لَيِّنٌ مَسُّهَا وَ السَّمُّ النَّاقِعُ فِي جَوْفِهَا يَهْوِي إِلَيْهَا الْغِرُّ الْجَاهِلُ وَ يَحْذَرُهَا ذُو اللُّبِّ الْعَاقِلُ.   

دنياي‌ حرام چون مار سمي است پوست آن نرم ولي سم كشنده در درون دارد نادان‌ فريب‌ خورده به آن مي گرايد و هوشمند‌عاقل از آن دوري می گزيند.  



دروس خارج98-97
خارج فقه (کتاب النکاح)

زمان: ساعت 9   

مكان: مدرس 27 مدرسه آيت الله العظمی گلپايگاني (ره)  


خارج اصول (ترتب)

زمان: ساعت 10   

مكان: مدرس 27 مدرسه آيت الله العظمی گلپايگاني (ره)  



سایر دروس98-97
قواعد فقهیه (تقیه)

روزهای سه شنبه، چهارشنبه 

مکان: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)  


تفسير (سوره بقره از آیه 25)

روزهای شنبه، یکشنبه، دوشنبه 

مکان: خیابان صفائیه، کوچه 19، سمت چپ، فرعی اول، پلاک 32، موسسه دار المعرفة   



آثار

قاعده تسامح در ادله سنن



فقه و معارف



شفاعت اهل بيت (عليهم السلام) حقيقت و قلمرو



ضرورت توسل به اهل بیت



منزلت و امامت اهل بیت علیهم السلام



بررسی فقهی بلوغ دختران



حکم ؛ حقیقت، اقسام، قلمرو



اصول اخلاقی قیام امام حسین علیه السلام



حکم ظاهری؛ پذیرش یا انکار؟



بررسی نظریه خطابات قانونیه



بررسی نظریه حق الطاعه



مقدمه ای بر ضوابط الرضاع



المناط فی بلوغ الفتاة