صفحه نخست  قرآن کریم   نهج البلاغه  صحیفه سجادیه  ارسال سوال  تماس با ما  
  اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن صَلَواتُکَ علَیهِ و عَلی آبائِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلًا وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتعَهُ فِيهَا طَوِيلا           
چهارشنبه  ٣٠/٠٥/١٣٩٨




تصاویر برگزیده

حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در ديدار رئيس جمهور با جمعي از علماء و شخصيت هاي حوزوي



حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در جلسه ديدار مسئولان نظام با رهبر انقلاب



حضور استاد سيد مجتبي نورمفيدي در مناطق سيل زده استان گلستان - فروردین 1398



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در تجلیل از حضرت آیت الله نورمفیدی به عنوان چهره برتر در عرصه تبلیغ و ارتباطات در سی و هفتمین سالگرد رحلت علامه طباطبایی ١٣٩٧



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در نشست طلاب ممتاز استان گلستان مقیم قم



حضور استاد سید مجتبی نور مفیدی در جمع طلاب جدیدالورود استان گلستان به حوزه علمیه قم



کرسی درس خارج اصول فقه استاد سید مجتبی نور مفیدی در مدرسه حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی



پیوندها

پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت الله نورمفیدی



پایگاه اطلاع رسانی موسسه فرهنگی میرداماد گرگان



پایگاه اطلاع رسانی مدرسه علمیه الزهرا (س) گرگان



پایگاه اطلاع رسانی مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام)



پایگاه اطلاع رسانی مدرسه علمیه امام خمینی(ره) گرگان



گفتار

آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر



غیبت و حیرت



چندرسانه ای

نرم افزار خارج فقه



نرم افزار خارج اصول



اوقات شرعی


تفسیر سال 97-98


 


آیه28_ دو احتمال در مدلول«ثم یحییکم» و بررسی آنجلسه سی و دوم
آیه28_ دو احتمال در مدلول«ثم یحییکم» و بررسی آن
24/10/1397
  اختلاف در مدلول« ثم یحییکم»
آیه بیست و هشتم هم دلالت بر مبدأ و هم دلالت بر معاد دارد. ما کیفیت دلالت این آیه بر مبدأ و معاد را ذکر کردیم. «فأحیاکم» و نیز «ثمّ یمیتکم» دلالت بر مبدأ دارد. «ثمّ یحییکم» نیز دلالت بر معاد دارد. 
در مورد «ثمّ یحییکم» این اختلاف هست که آیا إحیاء بعد از إماته و در ابتدای عالم برزخ از آن استفاده می‎شود، یا دلالت دارد بر إحیاء در پایان عالم برزخ و بعد از آن «ثمّ إلیه ترجعون» می‎آید.

بررسی احتمال اول
به نظر می‌رسد که اگر بگوییم که «ثم یحییکم»  دلالت بر حیات بعد از موت در دنیا می‎کند، این یک مشکلی دارد؛ مشکلش این است که بین إماته و إحیاء یک فاصله‌ای می‎افتد، چون می‌فرماید «ثمّ یمیتکم» که گفتیم معنایش این است که کسی که به این دنیا آورده می‎شود، میرانده می‎شود. بعد «ثمّ یحییکم» یعنی یک فاصله‌ای می‎افتد بین إماته در این دنیا و إحیاء در عالم برزخ و این فاصله محل اشکال است. اگر ما إماته در این دنیا را که پایان زندگی همه انسان‌ها است، مساوق و ملازم با حیات در عالم برزخ بدانیم یعنی بگوییم موت در این دنیا انتقال از یک نشئه‌ای به نشئه دیگر است، بالاخره این فاصله‌ای که اصطلاحاً بین إماته و بین إحیاء در عالم برزخ وجود دارد و آیه حاکی از آن است، آن فاصله چیست؟ اگر میگفت خدا شما را می‎میراند و بعد بلافاصله زنده می‎کند «ثمّ یمیتکم فیحییکم»، این می‎توانست دلالت کند بر إحیاء در ابتدای ورود به عالم برزخ، اما فرموده است «ثمّ یحییکم»، یعنی بین إماته و إحیاء فاصله‌ای است. این مسئله می‎تواند مبعّد دلالت «ثمّ یحییکم» بر إحیاء در آغاز ورود به عالم برزخ باشد چون قاعدتاً نباید بین مرگ در این دنیا و حیات در عالم برزخ فاصله‌ای باشد چون مرگ در این دنیا مساوی است با ورود به عالم برزخ و فاصله معنا ندارد. لذا این نکته تا حدودی این احتمال را بعید می‎سازد که «ثمّ یحییکم» اشاره به آغاز حیات در عالم برزخ باشد.

بررسی احتمال دوم
احتمال دیگر اینکه بگوییم «ثمّ یحییکم» یعنی این که خداوند شما را در پایان عالم برزخ و قبل از ورود به قیامت زنده می‎کند و آنگاه به سوی او باز گردانده می‎شوید، این احتمال هم خالی از بُعد نیست چون إحیاء مسبوق به موت است یعنی باید قبلش یک موتی تصویر شود تا زنده کردن معنا پیدا کند. طبق این احتمال باید در عالم برزخ موتی اتفاق بیافتد و آنگاه خدا إحیاء کند آن میّت را در حالی که در آیه سخن از زندگی و حیات در برزخ نیست و آنچه که در آیه آمده ثمّ یمیتکم است، یعنی شما را در این دنیا می‌میراند. بعد کأنّ این موت امتداد دارد تا پایان برزخ و آنجا شما را إحیاء می‌کند.
سبق این إحیاء به موت به حسب ظاهر در آیه حفظ شده است، چون فرموده:«کنتم أموتاً فأحیاکم» این إحیاء مسبوق به موت است زیرا حیات اول، قبلش موت بوده است. بعد می‌فرماید: «ثمّ یمیتکم»، بعد شما را میراند، إماته هم باید مسبوق به حیات باشد تا معنا پیدا کند. این حیات دنیایی هم وجود داشته است. لکن «ثمّ یحییکم» اگر بخواهد اشاره به إحیاء قبلا از ورود به قیامت داشته باشد و حکایت از معاد کند، جای این سؤال است که این إحیاء آخر مسبوق به چه موتی است؟ آیا منظور إحیاء بعد از إماته در این دنیا است، که در این صورت دیگر بر حیات برزخی دلالت نمی‌کند.
به هر حال این دو احتمالی که در «ثمّ یحییکم» وجود دارد، هر دو از جهتی مبتلا به اشکال است. 

خلاصه بررسی دو احتمال
پس به طور کلی «ثمّ یحییکم»، غیر از آن دو احتمالی که در گذشته گفتیم (که بعضی از آن مبدأ را استفاده کردند و بعضی آن را احتجاج برای معاد دانستند)، دو احتمال دیگر در دلالتش بر معاد وجود دارد.
یک احتمال اینکه «ثمّ یحییکم» اشاره به آغاز حیات برزخی داشته باشد. بنابر این از آنجا که حیات برزخی مقدمه ورود به قیامت است، می‎توانیم بگوییم که مجموعاً با این مقدمه آیه دلالت بر معاد دارد، یعنی با بیان برزخ و حیات برزخی و مقدّمیتی که برای ورود به قیامت دارد، از آن استفاده می‎شود که دارد معاد را بیان می‎کند. ولی این احتمال مشکلش این است که با توجه به ذکر کلمه «ثمّ» باید قهراً بگوییم که بین إماته در این دنیا و إحیاء در برزخ یک فاصله‌ای افتاده باشد، بالاخره آن فاصله چیست؟ یعنی بعد از آن که انسان از دنیا رفت یک مدّتی مرده می‎ماند و بعد در عالم برزخ زنده می‎شود؟ این با ظواهر ادله سازگار نیست. ادله اقتضا دارند که به محض مردن انسان وارد عالم برزخ می‎شود. بعلاوه اگر در حقیقت موت دقت کنیم، در واقع موت انتقال از یک نشئه‌ای به نشئه دیگر است نه نیستی و نابودی و لذا دیگر بین إماته و إحیاء نباید فاصله‌ای باشد پس این احتمال ردّ می‎شود.
احتمال دوم این که «ثمّ یحییکم» اشاره می‎کند به إحیاء انسان در پایان برزخ و زمانی که وارد قیامت می‎شود. آنگاه اگر منظور این باشد چطور ما می‎توانیم بین اماته در پایان در این دنیا و پایان عالم برزخ رابطه برقرار کنیم؟ آیا از موت در دنیا تا إحیاء برای ورود به قیامت، بشر حیات داشته یا مرده بوده؟ از این آیه نشانه‌ای بر حیات استفاده نمی‎شود مگر این که بگوییم موت در واقع انتقال از یک نشئه‌ای به نشئه‌ای دیگر این. اگر این باشد بالاخره إحیاء چه معنایی پیدا می‎کند؟ اگر بگوییم زنده است حیات برزخی چگونه می‎تواند از این آیه استفاده شود؟ به هر حال هر دو احتمال از جهتی قابل اخذ و از جهتی قابل اشکال است.
سوال:
استاد: نه این برای همه است و شامل مؤمن و کافر می‎شود و این سیر همه انسان‌ها است. ما در آنجا هم معاد جسمانی داریم واین طور نیست که بگوید روح شما به سوی خدا بر می‎گردد و آن بدن هم معاد دارد و ما هم قائل به معاد جسمانی هستیم و هم معاد روحانی.
سوال:
استاد: آن مرگ همان مرگی است که در این دنیا همه انسان‌ها گرفتارش می‎شوند. در این که ما عالمی به نام برزخ داریم که در آن انسان حیاتی دارد و مؤمنان متنعّم هستند و کافران متنقّم، تردیدی نیست و آیاتی دیگر از قرآن دلالت بر این مطلب می‎کند. بحث در دلالت این آیه است که آیا این آیه چنین حیاتی را می‌رساند یا نه؟ استدلال منکران دلالت آیه بر برزخ را توضیح دادیم. آنها از قرابت سیاق این آیه و آیه 11 سوره غافر خواستند استفاده کنند که این آیه دلالت بر حیات برزخی ندارد؛ ما به آنها جواب دادیم و گفتیم که این دو آیه علی رغم قرابت سیاق، تفاوت هم دارد لذا استدلال منکرین دلالت آیه بر برزخ را رد کردیم. اما علی رغم این که آن استدلال را ردّ کردیم، حالا می‎خواهیم ببینیم که خود این آیه چگونه دلالت بر معاد می‎کند؟
دو فقره از این آیه دلالت بر مبدأ داشت که توضیح دادیم: یکی «فأحیاکم» و دیگری «ثمّ یمیتکم». دو فقره هم دلالت بر معاد دارد: یکی«ثمّ یحییکم» است. بحث در کیفیت دلالت «ثمّ یحییکم» بر معاد است که دو احتمال در آن هست. یکی این که خداوند بعد از مردن در دنیا شما را در عالم برزخ زنده می‎کند و «ثمّ إلیه ترجعون» اشاره می‎کند بر معاد که بعد از آنکه شما در عالم برزخ زنده شدید، یک روزی هم به سوی خدا باز می‎گردید. از آنجا که برزخ مقدّمه ورود به قیامت است، لذا می‎توانیم بگوییم که این دلالت بر معاد دارد چون برزخ هم مقدّمه معاد است. منتهی گفتیم که مشکل‌ این احتمال کلمه ثمّ است. لازمه استعمال کلمه ثمّ در این مقام این است که بین مرگ در دنیا و بین زنده شدن در برزخ یک فاصله ای باشد چون ثمّ دلالت بر تأخیر دارد و ما نمی‎توانیم این را بپذیریم که انسان بین مردنش در دنیا و بین تولدش در برزخ یک فاصله‌ای وجود دارد که معلومی نیست چیست. بله إماته در دنیا وجود دارد و اگر مساوق باشد با حیات برزخی، دیگر کلمه ثمّ معنا ندارد. 
اگر بگوییم که «ثمّ یحییکم» اشاره دارد به احتمال دوم، یعنی إحیاء در پایان عالم برزخ که بعد از آن وارد قیامت می‎شود، مشکل این احتمال این است که در این فاصله بین موت در دنیا و زنده شدن در آخر برزخ، انسان تکلیفش از نظر موت و حیات چیست؟ اگر آن موت در دنیا که از آن تعبیر شد به «ثمّ یمیتکم» امتداد پیدا کرده تا پایان برزخ و در آخر برزخ خدا او را زنده کرده، دیگر از این حیات برزخی استفاده نمی‎شود. البته توجه داشته باشید که در این صورت از آیه نفی برزخ استفاده هم نمی‎شود، اما اثباتش هم استفاده نمی‎شود فوقش این است که این آیه طبق احتمال دوم نسبت به برزخ سکوت دارد.
سوال:
استاد: عرض ما این بود که بالاخره وقتی «ثمّ یحییکم» می‌گوید، اگر بدین معنا باشد که شما را در آخر عالم برزخ زنده می‎کند. اینجا یا باید بگوییم که قبلش موت بوده و منظور همان موتی است که پس از حیات در دنیا اتفاق افتاده، این دلالت بر حیات برزخی نمی‎کند. اگر هم بگوییم که این شخص در عالم برزخ حیّ بوده آنگاه این حیّ چطور نیاز به إحیاء دوباره دارد؟
سوال:
استاد: ثمّ دلالت بر تأخیر زمانی دارد و تأخیر در رتبه‌ اینجا معنا ندارد. «ثمّ یحییکم» یعنی این حیات مسبوق به یک موتی است. بالاخره بعدیت زمانی‌اش مسلّم است منتهی ما بعدیت زمانی دو نوع است: گاهی بعدیت زمانی بدون فاصله است و گاهی هم همراه فاصله؛ اگر فاصله‌ای هم نباشد بالاخره بعدیت زمانی وجود دارد. اگر صرف اختلاف در رتبه باشد معنایش این است که موت و حیات هم زمان هستند و این معنا ندارد چون خلاف ظاهر کلمه ثمّ است که دلالت بر تأخیر زمانی دارد، اگر این فاصله را هم بر داریم بالاخره حیات بعد از موت است و این بعدیت زمانی است پس معنا ندارد که اختلاف حیات و موت فقط در رتبه باشد و همزمان هر دو باشد. چون معنای اختلاف رتبی این است که در زمان واحد هر دو هستند اما رتبه‌ها متفاوت است مثل تقدّم علت بر معلول در چرخاندن کلید. با دست، اینها از نظر زمانی یکی هستند یعنی همان زمانی که دست شما می‎چرخد، کلید هم می‎چرخد. پس در این حالت شما باید ملتزم شوید که موت و حیات در زمان واحد مجتمَع هستند و این ممکن نیست.
سوال:
استاد: اگر می‌خواهید بگویید که حیات مساوی است با رجوع به خدا، این درست نیست و خلاف کلمه ثمّ است. به علاوه مسئله رجوع به خدا حتی از نظر زمانی با حیات، با هم فرق دارند و این طور نیست که اینها در زمان واحد باشند. 
به هر حال در مورد «ثمّ یحییکم» اشکال علی کلٍّ من الإحتمالین وجود دارد.
سوال:
استاد: بله مسلّما هست آیات و روایات بر این مطلب دلالت می‎کنند که حیات در برزخ هست و آنها در آنجا متنعّم و یا متنقّم‌اند می‌گویند که روح در جسم مثالی قرار می‌گیرد. بهترین تشبیه برای این مسئله خواب است، همان طور که در خواب خوشحال می‎شوید و یا ناراحت هستید و یا احساس درد می‎کنید، در برزخ هم همینطور است.





حدیث هفته

امیرالمومنین علی عليه السلام: 

مثَلُ الدُّنْيَا كَمَثَلِ الْحَيَّةِ لَيِّنٌ مَسُّهَا وَ السَّمُّ النَّاقِعُ فِي جَوْفِهَا يَهْوِي إِلَيْهَا الْغِرُّ الْجَاهِلُ وَ يَحْذَرُهَا ذُو اللُّبِّ الْعَاقِلُ.   

دنياي‌ حرام چون مار سمي است پوست آن نرم ولي سم كشنده در درون دارد نادان‌ فريب‌ خورده به آن مي گرايد و هوشمند‌عاقل از آن دوري می گزيند.  



دروس خارج98-97
خارج فقه (کتاب النکاح)

زمان: ساعت 9   

مكان: مدرس 27 مدرسه آيت الله العظمی گلپايگاني (ره)  


خارج اصول (ترتب)

زمان: ساعت 10   

مكان: مدرس 27 مدرسه آيت الله العظمی گلپايگاني (ره)  



سایر دروس98-97
قواعد فقهیه (تقیه)

روزهای سه شنبه، چهارشنبه 

مکان: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)  


تفسير (سوره بقره از آیه 25)

روزهای شنبه، یکشنبه، دوشنبه 

مکان: خیابان صفائیه، کوچه 19، سمت چپ، فرعی اول، پلاک 32، موسسه دار المعرفة   



آثار

قاعده تسامح در ادله سنن



فقه و معارف



شفاعت اهل بيت (عليهم السلام) حقيقت و قلمرو



ضرورت توسل به اهل بیت



منزلت و امامت اهل بیت علیهم السلام



بررسی فقهی بلوغ دختران



حکم ؛ حقیقت، اقسام، قلمرو



اصول اخلاقی قیام امام حسین علیه السلام



حکم ظاهری؛ پذیرش یا انکار؟



بررسی نظریه خطابات قانونیه



بررسی نظریه حق الطاعه



مقدمه ای بر ضوابط الرضاع



المناط فی بلوغ الفتاة